زندگی دوگانه ستارخان؛ قهرمان مشروطه با گذشته‌ای پرحاشیه

ستارخان، قهرمان انقلاب مشروطه و مدافع تبریز در دوران استبداد صغیر، پیش از آن‌که به لقب سردار ملی شناخته شود، زندگی پرفرازونشیبی داشت؛ از راهزنی و زندان تا مبارزه با استبداد قاجار. زندگی او پس از پیروزی مشروطه نیز با حاشیه همراه بود؛ از انتصاب به حکومت اردبیل تا زخمی‌شدن در پارک اتابک و مرگ در تهران.

زندگی دوگانه ستارخان؛ قهرمان مشروطه با گذشته‌ای پرحاشیه

به گزارش کاویان گلد، ستارخان قراچه‌داغی (۲۸ مهر ۱۲۴۵ – ۲۵ آبان ۱۲۹۳)، که بعدها به لقب «سردار ملی» شهرت یافت، یکی از محبوب‌ترین قهرمانان تبریز بود که در جریان استبداد صغیر (۱۲۸۸-۱۲۸۷ خورشیدی) از این شهر دفاع کرد.

او سومین پسر حاج حسن بزّز، اهل قره‌داغ، بود. هنگامی که هنوز کودکی بیش نبود، برادر بزرگ‌ترش که به راهزنی روی آورده بود، به دست مأموران حکومتی اعدام شد. پس از آن، خانواده به تبریز نقل‌مکان کردند. ستارخان نیز زمانی با قانون درگیر شد که تلاش کرد برای دو فراری قفقازی که پدرش به آن‌ها پناه داده بود، مخفی‌گاهی پیدا کند. او به همین دلیل به مدت دو سال در نارین‌قلعه، زندانی بدنام در تبریز، زندانی شد.

پس از آزادی، او نیز به راهزنی روی آورد و بار دیگر به زندان افتاد. مدتی هم در ژاندارمری خدمت کرد و مأمور کنترل جاده اصلی میان خوی و مرند بود. مدتی نیز به‌ عنوان یکی از تفنگداران محافظ ولیعهد، مظفرالدین‌میرزا، استخدام شد و لقب «خان» گرفت.

پس از اقامتی در تهران، فرماندهی گروهی کمکی را برعهده گرفت که با راهزنان ترکمن در نزدیکی مشهد می‌جنگیدند. سپس به تبریز بازگشت و بار دیگر به راهزنی روی آورد؛ اما برای فرار از زندان ناچار شد شهر را ترک کند.

در سال‌های ۱۸۹۴ و ۱۸۹۵ (۱۲۷۳-۱۲۷۲ خورشیدی) به زیارت عتبات عالیات در عراق رفت. در کاظمین، از شکایت‌های زائران درباره رفتار نگهبانان و خادمان حرم سامرا باخبر شد. او بعدها خود نیز با رفتار خشن و توهین‌آمیز آنان نسبت به زائران شیعه روبه‌رو شد. ستارخان در دیداری با مرجع تقلید مشهور، میرزا حسن شیرازی، این وضعیت تأسف‌بار را برای او شرح داد.

وقتی ستارخان ناراحتی آشکار این شخصیت مذهبی را از شنیدن ماجرا دید، گروهی از جوانان را گرد آورد و با کمک آن‌ها خادمان حرم را به‌شدت کتک زد. خادمان از او و همراهانش به مقامات عثمانی شکایت کردند، اما به لطف مداخله شخصی میرزا شیرازی، اقدامی علیه ستارخان و همدستانش صورت نگرفت.

ستارخان پس از دومین سفر خود به عتبات در سال‌های ۱۹۰۱ و ۱۹۰۲ (۱۲۸۰ و ۱۲۸۱ خورشیدی)، در حرم امام علی در نجف نذر کرد که رفتار گذشته‌اش را کنار بگذارد و زندگی قانون‌مدارانه‌ای در پیش بگیرد. پس از آن، مدیریت ملکی در سلماس را برعهده گرفت که متعلق به حاجی محمدتقی صراف، زمین‌دار ثروتمند تبریزی، بود.

او در دفاع از این ملک در برابر مهاجمان و اراذل محلی، پرانرژی و موفق عمل می‌کرد؛ اما نداشتن تحصیلات رسمی، در امور حسابداری و مدیریت برایش مشکل‌ساز شد. به همین دلیل، در سال‌های ۱۹۰۳ و ۱۹۰۴ (۱۲۸۲ و ۱۲۸۳ خورشیدی) کار خود را رها کرد و به تبریز بازگشت و به خریدوفروش اسب مشغول شد.

او همچنان یک «لوطی» بود و از مردم محله خود، امیرخیز، در برابر زیاده‌خواهی‌ها و تعدی‌های خودسرانه حکومت حمایت می‌کرد.

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *