در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران، صدا و سیما در ساعات اولیه بحران عملکرد نسبتاً موفقی در اطلاعرسانی داشت و توانست اعتماد ابتدایی مخاطبان را جلب کند. اما با گذشت زمان، انتقاداتی درباره تکصدایی و عدم نمایش دیدگاههای متنوع مطرح شد. امیدعلی مسعودی، استاد دانشگاه و کارشناس رسانه، در گفتوگو با خبرآنلاین، با اشاره به نقاط قوت رسانه ملی، بر لزوم گفتوگوی جریانهای مختلف، آموزش رسانهای در شرایط بحرانی، و بازسازی اعتماد عمومی تأکید کرد.
ریحانه اسکندری: در روزهایی که ایران با حملات ضدانسانی رژیم صهیونیستی اسرائیل روبهرو بود و فضای کشور بهشدت ملتهب و حساس شده بود، نقش رسانهها، بهویژه صدا و سیما، بیش از هر زمان دیگری در معرض قضاوت عمومی قرار گرفت.
جنگ و دفاع ۱۲ روزهای که با استفاده بیسابقه از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی، پهپادهای تهاجمی، و حملات سایبری همراه بود، نیازمند واکنشی دقیق، علمی، و چندلایه از سوی رسانه ملی بود.
در این میان، آنچه بیش از پیش اهمیت یافت، نهفقط اطلاعرسانی لحظهای، بلکه بازتاب احساسات ملی، تقویت روحیه عمومی، بازنمایی واقعگرایانه از میدان درگیری، و البته، فراهمکردن بستری برای شکلگیری «گفتمان ملی» بود؛ گفتمانی که بتواند در دل بحران، اتحاد اجتماعی و اعتماد عمومی را تقویت کند.
برای بررسی دقیقتر این موضوع، با امیدعلی مسعودی، استاد دانشگاه و متخصص ارتباطات و رسانه، به گفتوگو نشستیم تا از منظر رسانهای، عملکرد صدا و سیما را در سه مقطع مهم پیش از جنگ، هنگام درگیری، و دوران پس از آن مورد واکاوی قرار دهیم.
تحلیل عملکرد صدا و سیما در بحران ۱۲ روزه نقدی بر تکصدایی رسانه ملی
امیدعلی مسعودی، استاد دانشگاه و دکترای علوم ارتباطات، در تحلیل عملکرد رسانه ملی در بحران اخیر گفت: «در ابتدا، برای بررسی عملکرد صدا و سیما در جریان جنگ ۱۲ روزه، باید فعالیتهای این نهاد را به تفکیک مراحل مختلف بحران مورد ارزیابی قرار داد.»
وی ادامه داد:«پیش از آغاز درگیری، صدا و سیما پیشبینی چندانی از احتمال وقوع چنین بحرانی نداشت. وقوع یک جنگ هوایی تمامعیار و بهرهمند از هوش مصنوعی در دستور کار تحلیلهای رسانه ملی قرار نداشت و همین امر موجب نوعی غفلت ساختاری شد.»
او افزود:«با این حال، پس از آغاز جنگ، در همان ساعات اولیه، صدا و سیما با حفظ اصول امنیتی، اطلاعرسانی نسبتاً دقیقی ارائه داد. اعلام منظم اخبار انفجارها در همان ابتدا، سبب شد تا مردم تا حدی به این رسانه اعتماد کنند و آن را مرجع اطلاعرسانی لحظهای بدانند.»
دکتر مسعودی درباره کیفیت کارشناسی برنامهها اظهار داشت:«در طول ۱۲ روز بحران، کارشناسان دعوتشده به برنامهها، عمدتاً از یک جریان خاص فکری بودند. این موضوع در بحبوحه جنگ، تا حدی قابل درک است؛ چراکه هدف رسانه، روحیهبخشی و تقویت اراده ملی بود. اما پس از پایان بحران، انتظار میرفت که دیدگاههای متنوعتری نیز در قاب رسانه ملی دیده شود.»
او خاطرنشان کرد: «برای مثال، زمانی که در یک منطقه موشکی فرود میآمد، مردم محلی فارغ از گرایشهای سیاسی یکدیگر، به یاری هم میشتافتند. این همبستگی ملی باید در رسانه ملی بازتاب مییافت.»
امیدعلی مسعودی