مرضیه ادهم، پژوهشگر رسانه، با نقد واژههایی چون «اینترنت ملی» و «شبکه پاک» تأکید میکند که این اصطلاحات اغلب واقعیت محدودیت و تبعیض در دسترسی به اینترنت را پنهان میکنند؛ او هشدار میدهد که طبقاتیسازی اینترنت نهتنها کنش جمعی را تضعیف میکند، بلکه بدون گفتوگوی واقعی میان حاکمیت و جامعه، شکافهای ارتباطی و اجتماعی عمیقتر خواهد شد.
نگار علی- در سالهای اخیر، واژگان تازهای همچون «اینترنت ملی»، «اینترنت اضطراری» و «شبکه پاک» وارد ادبیات سیاستگذاری فضای مجازی در ایران شدهاند؛ اصطلاحاتی که به گفته بسیاری از تحلیلگران و کارشناسان، نه تنها روشنگر نیستند، بلکه با پنهانسازی واقعیت محدودسازی دسترسی عمومی به اینترنت، افکار عمومی را بهسوی پذیرش وضعیتی ناعادلانه سوق میدهند. در این گفتوگو، مرضیه ادهم، پژوهشگر ارتباطات، به بررسی نقش گفتمانی این واژهها، تأثیرشان بر کنش جمعی، و چالشهای دسترسی عادلانه به اینترنت در ایران میپردازد؛ مشروح این گفتوگو را در ادامه بخوانید:
پشتپرده اصطلاحاتی مثل «شبکه پاک» چیست؟
مرضیه ادهم، در پاسخ به این پرسش که چگونه واژگان و اصطلاحاتی مثل «اینترنت آزاد»، «اینترنت ملی»، «اینترنت اضطراری» یا «شبکه پاک» میتوانند افکار عمومی را جهتدهی کنند، گفت:«این ترکیبها و اصطلاحات معمولاً بهگونهای طراحی میشوند که توجیهکننده و گاهی پنهانکننده واقعیت باشند. مثلاً «اینترنت ملی» اساساً معنای واقعی اینترنت را ندارد، چون اینترنت شبکهای جهانی است که همه نقاط جهان را به هم وصل میکند. وقتی صفتی مثل «ملی» به آن اضافه میشود، یعنی دسترسی محدود یا طبقهبندی شده است. البته «شبکه» مفهومی متفاوت است؛ شبکه ملی میتواند یک ساختار داخلی با پروتکلهای مشخص باشد که برای خدمات دولتی طراحی شده است و در آن کنترل و احراز هویت انجام میشود.»
او در ادامه و در پاسخ به این پرسش که از نظر گفتمانی، این واژهها بیشتر شفافسازی میکنند یا واقعیت را پنهان میسازند، گفت:«این اصطلاحات بیشتر جنبه توجیهی دارند و واقعیت محدودیتها را پنهان میکنند.»
مرضیه ادهم، پژوهشگر ارتباطات:«میگویند اینترنت باید امن باشد تا کسبوکارها آسیب نبینند؛ این حرف ممکن است برای افراد توجیهکننده باشد، ولی در واقع به این معناست که ظرفیت اینترنت محدود است و فقط گروه خاصی اجازه استفاده دارند.»
مرضیه ادهم، پژوهشگر حوزه رسانه و فضای مجازی