از زمان تشکیل ساترا تا به امروز، حواشی زیادی درباره این نهاد مطرح شده است؛ عدهای بر این باور هستند که ماهیت ساترا یک منشا نامشخص دارد و ماهیت وجودی آن را زیر سوال میبرند. ساترا این انتقادات را بیپاسخ نگذاشته و چندباری درباره آنها صحبت کرده اما واقعیت اینجاست که بسیاری از منتفدان باور دارند که این نهاد توانایی تنظیمگری به شکل درست را ندارد.
مهسا بهادری: صداوسیما با شکلگیری پلتفرمها و شبکه نمایش خانگی متوجه از دست رفتن انحصار از دستان خود شد و بر همین اساس روی رویه و سیاستهای خود اصرار ورزید. صداوسیما دو راه پیش رو داشت یکی پذیرش دنیای جدید که طبق قانون اساسی زمینه بیان همه عقاید فراهم است، البته این رویه در صداوسیما وجود نداشت و دیگری نپذیرفتن بازار رقابت. پلتفرمها محصول جامعه مدنی هستند. صداوسیما خود را به روز نکرد. در قانون بودجه ۱۴۰۰ تبصره ۶ مسئولیت صدور مجوز و تنظیم مقررات برعهده ساترا است تا روی صدور مجوز برای شبکه نمایشخانگی نظارت کند و این نظارت برای این گذاشته شده بود که از اثر سوء جلوگیری کند. این موضوع در قانون بودجه ۱۴۰۱ هم آمد و سه حوزه منحصرا به صداوسیما واگذار شد. ساترایی که داخل مجموعه صداوسیماست و مستقل نیست، عهدهدار مسئولیت صدور مجوز نظارت و تنظیم مقرراتی شد که باید در مسیر قانون پیش برود.
به عقبتر بازگردیم همان سال ۱۴۰۰ محمدمهدی عسگرپور یک آیندهنگری انجام داد و درباره ممیزیهای ساترا بر آثار شبکه نمایش خانگی توضیح داد: «یک مجموعه جلساتی در مجلس منعقد شده که من هم سه، چهار بار در آن حضور داشتم؛ چون بحث قانون اداره صدا و سیما قرار است در مجلس مطرح شود که یکی از موضوعات آن وی.او.دی هاست. من آنجا هم گفتم که ما در سینما چهار دهه است که جلو رفتهایم و الان تا حدی متوجه شدیم که ایکاش این دیوار از اول یک جور دیگر چیده میشد؛ شما دقیقاً همان تجربه را دارید یک جور دیگر و با آسیبهای بیشتر مرتکب میشوید و از عجایب هم هست که برای ممیزی پول دریافت میشود. من فکر میکنم یکی از مفاسدی که در این حوزه در پیش خواهد بود، اتفاقاً در همین بخش است. حتی دوستان در خود پلتفرمها هم شاید دقیقاً ندانند که سه یا پنج سال آینده این موضوع چه شکل و قیافهای پیدا میکند. ما باید مطالعه کنیم و نهادی برای مطالعه این موضوع به وجود آید.»
این کارگردان گفت: «صداوسیما مسئول سریالسازی است و وزارت ارشاد مسئول سینما است. این دستهبندی از گذشته وجود داشته، بدون اینکه در نظر گرفته شود که ما با یک پدیده نوظهوری مواجهیم که حتما باید درباره آن یک تنظیمگری مشخص وجود داشته باشد که پایه قانونی مشخص داشته باشد. چون ساترا همچنان پایه قانونی مشخصی ندارد و متاسفانه با اینکه این پایه را ندارد، اما وارد فاز جدیدتری شده که میتواند در حوزه مدیریت صنف مداخله داشته باشد.»
وضعیت ساترا از سه سال پیش هیچ تغییری نکرده است
حالا سه سال از آن سخنان میگذرد و همچنان آینده شبکه نمایشخانگی مشخص نیست. چندی پیش پیمان جبلی رئیس سازمان صدا و سیما در حاشیه یکی از جلسات هیات دولت در خصوص تنظیمگری و نظارت بر فرایندهای اقتصادی شبکه نمایش خانگی گفت: «ساترا علاوه بر وظیفه نظارت بر محتوای تولیدات نمایش خانگی، وظیفه تنظیمگری و نظارت بر فرآیندهای اقتصادی این حوزه را نیز برعهده دارد؛ بهطور کلی تنظیمگری در این حوزه شامل اقتصاد و وضعیت مالی پروژههای تولیدی هم میشود و فرآیندهای اقتصادی در حوزه نمایش خانگی باید به گونهای باشد که فعالان خود در این حوزه هم بتوانند فعالیت کنند.
بر همین اساس سازمان تنظیم مقررات رسانههای صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی اهم اقدامات انجام شده در این خصوص را شامل تهیه نقشه بازار از منظر اقتصادی و مشاوره به کسب و کارهای رسانهای، ارتباط سیستمی با وزارت صمت برای اعطای اینماد به سکوهای دارای مجوز از ساترا، راهاندازی مرکز خدمات رسانه و مشاوره و معرفی فرصتهای تولید و توسعه محتوا، ایجاد بسترهای مناسب برای سرمایهگذاری و تامین جمعی در صنعت صوت و تصویر فراگیر، حمایت اقتصادی از فعالان نوپا با تشکیل شورای حمایت ساترا با حضور نمایندگانی از سازمان امور، مالیاتی، سازمان، استاندارد، بانک، بیمه و فعالان صنعت، برنامهریزی برای جلوگیری از رقابت ناسالم با تصویب عضویت ساترا در شورای رقابت کشور، برنامهریزی و اقدام برای ساماندهی تبلیغات در فضای مجازی، ایجاد بستر انتشار برای تولیدکنندگانی که سرمایه کافی برای راهاندازی سکو ندارند از طریق صفحه ساترا در تلوبیون و بررسی وضعیت ترافیک مصرفی کاربران در سکوهای انتشار اعلام کرد.