من وقتی آن عکسها را تماشا میکردم هرگز نمیتوانستم به خودم بقبولانم که عدهای یهودی ساکن یک گتو بتوانند آنقدر همبستگی، دلیری، فداکاری و قدرت مقاومت و مبارزه داشته باشند
به گزارش کاویان گلد، روز جمعه ۲۴ آذر ۱۳۴۰ آدولف آیشمن مسئول ادارهی امور مربوط به امور یهودیان حکومت آلمان نازی در دادگاه ویژهی اسرائیل به جرم قتل شش میلیون یهودی به اعدام محکوم شد و درست شش ماه بعد باز هم در روز جمعه ساعت ۱۱ خرداد ۱۳۴۱ در اورشلیم( شهر قدس) به دار آویخته شد. او که پس از سقوط آلمان نازی در جنگ دوم جهانی به آرژانتین گریخته بود، سرانجام پس از چند سال، شناسایی و برای محاکمه به اسرائیل منتقل شد. روز پنجشنبه هشتم شهریور ۱۳۴۱ سه ماه پس از اعدام آیشمن روزنامهی اطلاعات، خبر داد که آیشمن در طول مدتی که در اورشلیم(شهر قدس) زندانی بوده یادداشتهایی نوشته که به طرزی مرموز به بیرون درز کرده است، اطلاعات از همان روز این یادداشتها را با ترجمهی احمد مرعشی به صورت سریالی منتشر کرد. ادامهی این یادداشتها را به نقل از روزنامهی اطلاعات (به تاریخ ۲۵ شهریور ۱۳۴۱) میخوانید:
ولی من در جواب او با تاثر گفتم «این متد نمیتواند برای همیشه ادامه یابد. دست زدن به چنین اعمالی از انسانیت به دور است. من آنقدر ناراحت بودم که حتی جرأت نکردم یهودیان مسافر اتوبوس را دست به گریبان با مرگ تماشا کنم.» این بار هم مولر جوابی نداد، فقط مرا مدتی برانداز کرد.
حضور در مراسم قتلعامهای مینسک و لیتسمان اشتاد شوک عمیقی در من به وجود آورده بود. درست است که من هم در حل مسئلهی نهایی یهود شرکت داشتم ولی نه آنطورها نمیتوانم ادعا کنم من بودم که سیستم «گتو» یا جای دادن یهودیان یک شهر را در یک محله اختراع کردم. اگر هم چنین ادعایی بکنم باور کنید و بدانید که مبالغهای بیش نخواهد بود. این خود یهودیان بودند که میخواستند با هم باشند. وقتی به سال ۱۹۳۹ لهستان را قبضه کردیم گتوی یهودیان را در آنجا افتتاحشده یافتیم. فقط نظم و مقررات جدیدی وضع کردیم. دور محلهها دیوار و سیمخاردار کشیدیم و تعداد کثیری دیگر از یهودیان را نیز بر ساکنین محلات افزودیم. یهودیانی که در خارج گتو وضع بهتری داشتند طبعا از رفتن و ادامهی زندگی در آنجا ابراز نارضایی میکردند. ولی در عوض صهیونیستها و ارتودوکسها سخت ابراز رضایت میکردند. صهیونیستها یا طرفداران استقلال قوم یهود از این جهت راضی بودند که فکر میکردند در یک جا و زیر یک سقف و تحت یک شرایط موجب اتحاد و همبستگی هرچه بیشتر یهودیان با یکدیگر خواهد شد.